เกิดเรื่องราวซ้ำ ๆ วนเวียน ทุกข์น้อย ทุกข์มาก, เห็นปัจจุบันคือมองใกล้ แล้วอนุมานได้ถึงอดีต อนาคตคือมองไกลได้เลย ว่าจะยังต้องเกิดแบบนี้อีกตลอดไป, จะหยุดได้สิ่งเหล่านี้ได้ ก็ด้วยพุทโธ ธัมโม สังโฆเข้าสู่จิต, เกิดสติ สมาธิ ปัญญา, พบว่าเหตุต้นตอทั้งหมดคือ อวิชชา (ความไม่รู้) และ สังขาร (การปรุงแต่ง) ที่มากมาย นับไม่ถ้วน, มากมายพอที่จะหน่าย ที่จะคลายกำหนัด ที่จะวางทั้งอวิชชา วางทั้งสังขาร นั่นคือเกิด วิชชา ความรู้ขึ้นแล้วเข้าสู่จิต คือพ้นแล้ว