หมวดข้อธรรม 4 ประการ ใน เกสิวรรค หมวดว่าด้วยเกสีสารถีผู้ฝึกม้า
ข้อที่ 115 ฐานสูตรว่าด้วยฐานะแห่งความเสื่อมและความเจริญ คือ หลักธรรมที่สอนให้พิจารณาการกระทำของตนเอง โดยจำแนกเป็น 4 ฐานะ ดังนี้
- กระทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจและเป็นไปเพื่อความฉิบหาย
- กระทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจแต่เป็นไปเพื่อประโยชน์
- กระทำสิ่งที่น่าพอใจแต่เป็นไปเพื่อความฉิบหาย
- กระทำสิ่งที่น่าพอใจและเป็นไปเพื่อประโยชน์
*การปฏิบัติธรรมตามหลักนี้จะช่วยให้ละเว้นความเสื่อมและส่งเสริมความเจริญ บัณฑิตจะทราบว่าควรทำหรือไม่ควรทำ โดยดูที่ประโยชน์หรือโทษเป็นเกณท์
ข้อที่ 116 อัปปมาทสูตร ว่าด้วยความไม่ประมาท เมื่อมีการตั้งตนไว้ในความไม่ประมาทในธรรม 4 ประการนี้แล้ว ย่อมไม่กลัวต่อความตายที่จะมาถึง ได้แก่ การละกาย-วาจา-ใจทุจริตและมิจฉาทิฏฐิ แล้วมาเจริญกาย-วาจา-ใจสุจริตและสัมมาทิฏฐิ
ข้อที่ 117 อารักขสูตร ว่าด้วยสติเครื่องรักษา เมื่อมีธรรมนี้แล้วจะไม่เป็นผู้หวั่นไหวสะดุ้งสะเทือนไปตามมงคลตื่นข่าว กล่าวคือ การไม่กำหนัด ไม่ขัดเคือง ไม่หลง ไม่มัวเมาในธรรมที่เป็นเหตุนั้น ๆ เป็นการเบรคจิตด้วยสติ
ข้อที่ 118 สังเวชนียสูตร ว่าด้วยสังเวชนียสถาน กล่าวถึงสังเวชนียสถาน 4 ตำบล ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า สังเวชนียสถานเหล่านี้มีความหมายว่า “สถานที่อันเป็นที่ตั้งแห่งความสังเวช” และเป็นแหล่งที่ทำให้เกิดความระลึกถึงพระพุทธเจ้า ก่อให้เกิดแรงบันดาลใจในการทำความดีและความเพียรในการปฏิบัติตามมรรคแปด
ข้อที่ 119 ปฐมภยสูตร ว่าด้วยภัยภายใน สูตรที่ ๑ กล่าวถึงภัยที่เกิดจาก การเกิด (การที่ต้องเกิดใหม่) ความแก่ชรา ความเจ็บ และ ความตาย ซึ่งเป็นภัยที่ช่วยกันไม่ได้
*การตระหนักถึงภัยทั้ง 4 นี้ทำให้เข้าใจถึงความทุกข์ที่เกิดขึ้นจากสังขารที่ต้องเวียนว่ายตายเกิด
ข้อที่ 120 ทุติยภยสูตร ว่าด้วยภัยภายนอก สูตรที่ ๒ ภัยจากภายนอกที่อาจเกิดขึ้นได้ 4 ประการ ได้แก่
- อัคคีภัย (ภัยจากไฟ)
- อุทกภัย (ภัยจากน้ำ)
- ราชภัย (ภัยจากพระราชา)
- โจรภัย (ภัยจากโจร)
*ภัยจากภายนอกนี้ เป็นภัยที่ยังพอจะช่วยกันได้
ขึ้น ภยวรรค หมวดว่าด้วยภัย
ข้อที่ 121 อัตตานุวาทสูตร ว่าด้วยอัตตานุวาทภัย พระพุทธเจ้าได้ตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายถึงภัย 4 ประการ ได้แก่
- อัตตานุวาทภัย: ภัยคือการติเตียนตนเอง
- ปรานุวาทภัย: ภัยคือการที่ผู้อื่นติเตียน
- ทัณฑภัย: ภัยคืออาชญา (การถูกลงโทษทางโลก เช่น ถูกปรับ ถูกจำคุก)
- ทุคติภัย: ภัยคือทุคติ (การไปเกิดในภพภูมิที่ไม่ดีหลังความตาย)
*สอนให้มีความละอายแก่ใจและเกรงกลัวต่อบาป (หิริโอตตัปปะ) จนสามารถควบคุมตนเองไม่ให้กระทำความชั่วได้ แม้ว่าจะไม่มีใครเห็นหรือไม่มีใครมาลงโทษในทันทีก็ตาม
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๑ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๑๓ [ฉบับมหาจุฬาฯ] อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต เกสิวรรค ภยวรรค
Tstamp
[08:34] ฐานสูตร ว่าด้วยฐานะแห่งความเสื่อมและความเจริญ
[19:02] อัปปมาทสูตร ว่าด้วยความไม่ประมาท
[31:00] อารักขสูตร ว่าด้วยสติเครื่องรักษา
[38:02] สังเวชนียสูตร ว่าด้วยสังเวชนียสถาน
[43:30] ปฐมภยสูตร ว่าด้วยภัยภายใน สูตรที่ ๑
[44:00] ทุติยภยสูตร ว่าด้วยภัยภายนอก สูตรที่ ๒
[51:00] อัตตานุวาทสูตร ว่าด้วยอัตตานุวาทภัย
