Q: จิตกับใจแตกต่างกันหรือไม่ อย่างไร? A: แยกพิจารณาทำความเข้าใจความหมายของ ใจ ธรรมารมณ์ วิญญาณ และจิต, “ใจ (มโน)” คือช่องทาง เป็นช่องทางของสิ่งที่เป็นนามทั้งหมด เช่น ความคิด ความรู้สึก อารมณ์ เรียกตรงนี้ว่า “ธรรมารมณ์” รับรู้ได้ผ่านทางช่องทางใจ เช่นเดียวกับ หูเป็นช่องทางของเสียง ตาเป็นช่องทางของภาพและการที่จะรับรู้ได้ ต้องมี “วิญญาณ” ซึ่งวิญญาณก็จะมีตามช่องทาง เช่น ช่องทางหูจะรับรู้ได้ด้วยโสตวิญญาณ ธรรมารมณ์ก็เป็นนามอยู่ในช่องทางใจ รับรู้ธรรมารมณ์ได้เพราะมโนวิญญาณ “จิต” ทำหน้าที่ในการรับรู้คือวิญญาณ ผ่านทางใจ เพราะฉะนั้น ใจ ธรรมารมณ์ วิญญาณ จิต จึงเป็นคนละอย่างกัน ในขันธ์ 5 แบ่งเป็น รูปขันธ์ ได้แก่ ตา หู จมูก ลิ้น กาย นามขันธ์ ได้แก่ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ นามส่วนที่เป็นความรู้สึก เรียกว่า “เวทนาขันธ์” นามส่วนที่เป็นความหมายรู้ เรียกว่า “สัญญาขันธ์” นามส่วนที่เป็นการปรุงแต่ง เรียกว่า “สังขารขันธ์” นามส่วนที่เป็นการรับรู้ เรียกว่า “วิญญาณขันธ์” จิตจึงจัดอยู่ในวิญญาณขันธ์ เพราะผู้ที่จะไปทำหน้าที่ในการรับรู้คือจิตเท่านั้น Q: เคยฟังเทศน์ฯ ว่า "ให้วางจิตลงไป ให้เหลือแต่ตัวรู้อย่างเดียว" A : การวางจิตลงไป ไม่เพลินไปตามธรรมารมณ์คือมีสติ พอเราหายใจเข้าเอาจิตตั้งไว้ตรงนั้น สังเกตดูลม ผู้ที่มาสังเกตดูลมคือจิต วิญญาณคือการรับรู้ จิตก็ไปทำหน้าที่ในการรับรู้ ตัวรู้ ผู้ที่ไปรับรู้หมายถึงจิต จิตเข้าไปทำหน้าที่ในการรับรู้คือวิญญาณ ผ่านทางใจคือมโนวิญญาณ พอมีสติไม่เพลินแล้วจะเหลือตัวรู้ คือ “จิต” Q: การจำแนกประเภทของมนุษย์ A : สิ่งที่เราควรคำนึงถึง คือ ทำอย่างไรจึงจะบรรลุธรรมได้ มนุษย์ก็มีการเกิดหลายครั้ง ครั้งแรกเกิดมาจากครรภ์แม่ ครั้งที่สองคือการเกิดมาเป็นคนดี และหากบรรลุโสดาบันนั่นเป็นการเกิดมาในอริยชาติ ซึ่งเราจะเกิดในอริยชาติได้นั้น ก็ด้วยการปฏิบัติตามมรรค 8