หมวดธรรม 9 ประการ ในเขมวรรค, สติปัฏฐานวรรค และสัมมัปปธานวรรค

พระสูตรข้อที่ 62-82 นี้ร้อยเรียงด้วยโครงสร้าง “ธรรม 9 ประการ” เพื่อเปลี่ยนจิตปุถุชนผู้หมดสิทธิ์ (อภัพพะ) ให้กลายเป็นพระอรหันต์ผู้ถึงพระนิพพาน โดยแบ่งเนื้อหาเป็น 3 ส่วนหลักดังนี้

ข้อที่ 62 อภัพพสูตร ว่าด้วยผู้อาจและไม่อาจเพื่อทำให้แจ้งอรหัตตผล หากบุคคลใดไม่ละขาดอกุศลธรรม 9 ประการนี้ จะเป็นผู้ “ไม่อาจ” (อภัพพะ) บรรลุธรรมแต่หากละได้ จะเป็น “ผู้อาจ” บรรลุอรหัตตผล ได้แก่ ราคะ, โทสะ, โมหะ, โกธะ (โกรธ), อุปนาหะ (ผูกโกรธ), มักขะ (ลบหลู่คุณ), ปฬาสะ (ตีเสมอ), อิสสา (ริษยา), มัจฉริยะ (ตระหนี่)

ข้อที่ 63-72 “เจริญสติปัฏฐาน 4 เพื่อละกิเลส” พระสูตรกลุ่มนี้ (สติปัฏฐานวรรค) ทรงให้นำ “สติปัฏฐาน 4” (กาย เวทนา จิต ธรรม) มาเป็นเครื่องมือหลักในการพิจารณาเพื่อ “ละอกุศลธรรมและเครื่องผูกมัด” ในแง่มุมต่างๆ ของแต่ละพระสูตร เช่น:

  • ละธรรมกระทำให้ท้อถอย / ละนิวรณ์ / ละกามคุณ / ละอุปาทานขันธ์ / ละสังโยชน์เบื้องต่ำ-เบื้องสูง / ละตะปูตรึงใจ / ละกิเลสผูกพันใจ

ข้อที่ 73-82 “เจริญความเพียร เพื่อทลายกิเลส” พระสูตรกลุ่มสุดท้าย (สัมมัปปธานวรรค) ใช้โครงสร้างคู่ขนานกัน แต่เปลี่ยนมาเน้นที่ สัมมัปปธาน 4 (ความเพียรชอบ 4 ประการ) เพื่อเป็นพลังขับเคลื่อนในการ “ละอกุศลธรรมและเครื่องผูกมัด” (ในหมวดนิวรณ์ กามคุณ สังโยชน์ ฯลฯ เช่นเดียวกับหมวดสติปัฏฐาน) ให้สำเร็จเด็ดขาด

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๓ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๑๕ [ฉบับมหาจุฬาฯ] อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต เขมวรรค สติปัฏฐานวรรค สัมมัปปธานวรรค


Tstamp

[09:15] อภัพพสูตร ว่าด้วยผู้อาจและไม่อาจเพื่อทำให้แจ้งอรหัตตผล
[25:30] ข้อที่ 63-72 ใน สติปัฏฐานวรรค
[26:10] ข้อที่ 63 สิกขาทุพพัลยสูตร ว่าด้วยเหตุท้อแท้ในสิกขา
[32:40] ข้อที่ 64 นีวรณสูตร ว่าด้วยนิวรณ์
[37:25] ข้อที่ 65 กามคุณสูตร ว่าด้วยกามคุณ
[42:15] ข้อที่ 66 อุปาทานักขันธสูตร ว่าด้วยอุปาทานขันธ์
[46:32] ข้อที่ 67 โอรัมภาคิยสูตร ว่าด้วยโอรัมภาคิยสังโยชน์
[49:10] ข้อที่ 68 คติสูตร ว่าด้วยคติ
[50:38] ข้อที่ 69 มัจฉริยสูตร ว่าด้วยมัจฉริยะ
[51:55] ข้อที่ 70 อุทธัมภาคิยสูตร ว่าด้วยอุทธัมภาคิยสังโยชน์
[53:00] ข้อที่ 71 เจโตขีลสูตร ว่าด้วยกิเลสเครื่องตรึงจิตดุจตะปู
[54:02] ข้อที่ 72 เจตโสวินิพันธสูตร ว่าด้วยกิเลสเครื่องผูกใจ
[55:12] ข้อที่ 73-82 ใน สัมมัปปธานวรรค